Menu

Kennisloket

Heeft u vragen over arbeidsmarktvraagstukken, professionele werkomgeving of kenniscentrum?
Staat uw vraag er niet bij?
Stuur uw vraag dan via het Kennisloket.

Arbeidsmarktvraagstukken

/

Hoe voorkom ik uitval onder startende leerkrachten?

Uit onderzoek van DUO blijkt dat de eerste jaren zeer bepalend zijn voor startende leraren: na jaar één is de uitstroom het hoogst. Goede begeleiding van starters is daarom van belang. Na vijf jaar is 25% van de startende mannelijke leraren en 17% van de startende vrouwelijke leraren in het primair uitgestroomd. In dezelfde factsheet van DUO wordt toegelicht dat begeleiding van startende leraren bijdraagt aan het behouden van de starters. De volgende vormen van begeleiding blijken effectief:

  • Werkdruk vermindering, bijvoorbeeld door het toewijzen van minder moeilijke klassen
  • School enculturatie, bijvoorbeeld door een formele kennismaking met de school (waaronder regels) en collega’s
  • Professionele ontwikkeling, bijvoorbeeld door individuele begeleiding bij POPs
  • Begeleiding in de klas, bijvoorbeeld door gezamenlijke voorbereiding en evaluatie van lessen

In de Loopbaanmonitor (2017) van de Rijksoverheid is een hoofdstuk opgenomen over startende leraren. Hieruit blijkt dat werkklimaat, werkdruk en ‘person-job fit’ belangrijke voorspellers zijn voor werktevredenheid en dus behoud van starters. Een goed werkklimaat kan bereikt worden door positieve samenwerking binnen het team. Dit heeft bovendien een positief effect op de ervaren werkdruk: starters die positief oordelen over de samenwerking, ervaren gemiddeld genomen minder werkdruk dan starters die de samenwerking als matig of slecht beoordelen. Ook zijn starters die (intensief) begeleid worden, meer tevreden over hun werk. De ‘person-job fit’ heeft te maken met de verwachtingen van de startende leraar. Startende leraren voor wie het werk in het onderwijs is wat zij ervan verwacht hadden, zijn meer tevreden over hun werk dan degenen voor wie de person-job fit niet optimaal is.

Het Arbeidsmarktplatform PO heeft een verkenning laten uitvoeren naar goede begeleidingsprogramma’s voor startende leraren, waarin praktijkvoorbeelden, valkuilen en succesfactoren aan bod komen. Uit de verkenning blijkt dat gebrek aan structurele tijd voor de begeleiding, het ontbreken van intervisie en het ontbreken van lesbezoeken enkele elementen zijn waar startende leraren ontevreden over zijn. Begeleiding van starters blijkt een succes als er onder andere structurele aandacht en ruimte voor is.

Van schooljaar 2014/2015 tot en met schooljaar 2017/2018 heeft het Arbeidsmarktplatform PO het project VierSlagLeren uitgevoerd. Een mooi voorbeeldproject waarbij een ervaren en een startende leraar aan elkaar worden gekoppeld, om zo van elkaar te leren, samen te studeren en begeleiding van de starter te waarborgen.

Hoe groot is het lerarentekort in mijn regio? En hoe kan ik hier op anticiperen?

Het Arbeidsmarktplatform PO stelt regelmatig regionale arbeidsmarktanalyses op, waarin onder andere de verwachte tekorten aan leraren aan bod komen. Deze kunt u raadplegen voor informatie over specifiek uw regio.

Het Arbeidsmarktplatform PO biedt een aantal initiatieven om te anticiperen op het lerarentekort:

  • Het Expertisecentrum POvoorderegio van het Arbeidsmarktplatform PO en het Vervangingsfonds/Participatiefonds kan u helpen bij het aanpakken van een arbeidsmarktvraagstuk in de regio, zoals lerarentekorten, door regionale samenwerking te versterken.
  • Ook ondersteunt het Arbeidsmarktplatform PO de regionale samenwerking op het gebied van werving en begeleiding van zij-instromers. Zij-instromers werven voor het onderwijs draagt bij aan het terugdringen van het lerarentekort.
  • In schooljaar 2018/2019 gaat een aantal regionale pilots van start met het doel om gezamenlijk het lerarentekort aan te pakken. Samenwerkingsverbanden van schoolbesturen en pabo’s die hun plan instuurden, konden in aanmerking komen voor een financiële steun in de rug van het Arbeidsmarktplatform PO.

Professionele werkomgeving

/

Hoe creëren we een professionele open leercultuur op school?

Een professionele leercultuur heeft verschillende voordelen. Zo zijn werknemers op scholen met een sterke leercultuur vaker tevreden met hun baan, de organisatie waar zij werken en hun loopbaanontwikkelingsmogelijkheden en doen ze vaker mee aan scholingsactiviteiten. Werknemers oordelen overwegend positief over de leercultuur in hun school. Het oordeel van leraren over de leercultuur hangt onder andere samen met het oordeel over de eigen vakbekwaamheid en de werkdruk. De kenniskaart professionele leercultuur geeft uitgebreide informatie over het creëren van een professionele leercultuur, gebaseerd op recent onderzoek.

Leidinggevenden kunnen een professionele leercultuur stimuleren door hun visie hierop uit te dragen en draagvlak ervoor te creëren. Deels kan de leercultuur indirect worden beïnvloed, door te investeren in de vakbekwaamheid van het personeel en door de werkdruk aan te pakken.

Binnen het project ‘Kom kijken in de klas’ worden ervaren leraren opgeleid tot schoolcoach om vervolgens lessen van collega’s te observeren en van feedback te voorzien. Leraren  raken ermee vertrouwd om bij elkaar in de klas te kijken, elkaar feedback te geven en elkaar te helpen, wat een open leercultuur stimuleert.

Hoe stimuleer ik de professionele dialoog op mijn school?

Een professionele dialoog is een gesprek tussen leraren onderling en tussen leraren en schoolleiding over de kwaliteit en beoogde resultaten van hun werk. De dialoog bevordert de kwaliteit van het onderwijs, professionele groei en de ontwikkeling van de school als professionele werkomgeving.

Om deze professionele dialoog goed te kunnen voeren is, naast de informele dialoog die in de dagelijkse schoolpraktijk het meest zal voorkomen, ook een overleg nodig waarin leraren en schoolleiding onderwijskundige keuzes bespreken.

Een professionele dialoog heeft een aantal kenmerken. Het creëren van de setting, juiste condities en bewaking van het proces, vraagt om een ervaren gespreksbegeleider. Op de website van het Arbeidsmarktplatform staan praktijkvoorbeelden en instrumenten om hierbij te ondersteunen. Ook het voortgezet onderwijs, waar veel aandacht is voor het onderwerp, kent een aantal praktijkvoorbeelden en instrumenten waar u mogelijk van kunt leren.

De professionele dialoog komt het beste op gang door het gesprek te koppelen aan een inhoudelijk thema, door bijvoorbeeld de dialoog aan te gaan over werkdruk of professionalisering.

Wat zorgt voor werkdruk bij het onderwijspersoneel en wat kan ik doen om de werkdruk te verlagen?

Administratie, tijdgebrek en andere taken naast het lesgeven zijn factoren die bijdragen aan de werkdruk in het primair onderwijs. Een groot deel van de leraren heeft last van werkdruk.

Met het Werkdrukakkoord komen extra middelen beschikbaar voor de aanpak ervan. Een gemiddelde school van 225 leerlingen krijgt in schooljaar 2018/2019 zo’n €35.000 extra, oplopend tot €65.000 vanaf schooljaar 2021/2022. Hoe je deze extra middelen als school in kunt zetten om de werkdruk te verlagen, bepaalt elke school voor zich en begint met het gesprek over knelpunten en oplossingen.

Het Arbeidsmarktplatform PO werkt samen met de sector aan oplossingen, bijvoorbeeld via de succesvolle pilot Samenwerken aan Werkdruk. Vijf scholen volgden het stappenplan van de Wegwijzer werkdruk om werkstressoren in de school aan te pakken. De aanpak en resultaten zijn beschreven in een whitepaper.

De sociale partners uit de sector hebben praktijkverhalen verzameld met tips om werkdruk tegen te gaan. De handreiking Ruimte in regels maakt duidelijk over welke zaken een school zich moet verantwoorden en waar ruimte is om regeldruk te verminderen. De toolkit helpt u bij het ruimen van regels


Kenniscentrum

/

Over welke aspecten in het werk is het personeel tevreden? En over welke aspecten minder tevreden?

In het laatste hoofdstuk van de Onderwijsatlas komt de werktevredenheid van het onderwijspersoneel aan bod. Ongeveer 84% is (zeer) tevreden met de baan en 71% is (zeer) tevreden met de organisatie. Het onderwijspersoneel is het meest tevreden over de samenwerking met collega’s, de mate van zelfstandigheid en de inhoud van het werk. Loopbaanmogelijkheden, beloning en hoeveelheid werk scoren het laagst op tevredenheid.

In 2014 heeft het Arbeidsmarktplatform PO vier thema-analyses uit laten voeren op het Personeels- en mobiliteitsonderzoek (POMO), waaronder een onderzoek naar de Werkbeleving. De resultaten van toen komen sterk overeen met de bevindingen uit de recentere Onderwijsatlas. Uit de analyse blijkt namelijk dat 80% van de leraren in het primair onderwijs (zeer) tevreden is met hun baan en ruim 66% is (zeer) tevreden met de organisatie waar zij werken. De leraren zijn het meest tevreden over de mate van zelfstandigheid, de samenwerking met collega’s en de inhoud van het werk. Men is het minst tevreden met de loopbaanontwikkelingsmogelijkheden, de hoeveelheid werk en de beloning. Deze resultaten zijn in een overzichtelijke infographic weergegeven.

Hoeveel leerlingen kan ik de komende jaren verwachten? En wat betekent dit voor mijn personeelsbehoefte?

Het Arbeidsmarktplatform PO monitort de cijfers en trends in het onderwijs op diverse wijzen:

  • Elke twee jaar verschijnt de Onderwijsatlas, die een samenhangend beeld van de recente en toekomstige ontwikkelingen op de onderwijsarbeidsmarkt in kaart brengt.
  • Jaarlijks wordt de Arbeidsmarktanalyses primair onderwijs uitgebracht, waarin de belangrijkste kwantitatieve en kwalitatieve ontwikkelingen op de arbeidsmarkt in het primair onderwijs worden uiteengezet en toegelicht.
  • Voor meer informatie over de regionale arbeidsmarktontwikkelingen, publiceert het Arbeidsmarktplatform PO elke twee jaar de Regionale arbeidsmarktanalyses primair onderwijs.
  • Het Scenariomodel is een instrument waarmee toekomstscenario’s gemaakt kunnen worden voor regionale en bestuurlijke ontwikkelingen, bedoeld voor regionale samenwerkingsverbanden en individuele schoolbesturen. Met dit model kunt u zelf aan de knoppen draaien om leerlingenprognoses en formatieramingen te berekenen en krijgt u op basis van diverse scenario’s inzicht in uw personeelsbehoefte en financiële ruimte.

Daarnaast publiceert CentERdata, in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de Regionale Arbeidsmarktramingen. Deze arbeidsmarktramingen geven een indruk van de arbeidsmarkt in het primair onderwijs per regio. In de ramingen komen leeftijdsopbouw, werkgelegenheid, de vervangingsvraag, instroom en het aantal onvervulde vacatures aan de orde.


Algemeen

/

Heeft u een meer wetenschappelijke vraag over het onderwijs?

Stel uw vraag dan via de Kennisrotonde van de NRO.

Stel uw vraag!

Stel uw vraag

Privacy en cookies. Lees meer.