Menu

Basisschool Tamim: leiderschapsontwikkeling bij leerkrachten

12-08-2014
In de onderwijssector is een professionaliseringsslag gaande. Er is steeds meer aandacht voor de professionele ontwikkeling en professionele ruimte van onderwijspersoneel. Immers, goed onderwijs begint bij de leraar. Samenhangend met deze professionalisering zien we dat verantwoordelijkheden steeds lager belegd worden in de organisatie, ook in het onderwijs. Leraren zijn steeds meer ‘projectleider’ en krijgen meer autonomie. Het Christelijk Primair Onderwijs Veenendaal en omgeving (CPOV) zet in op gespreid leiderschap op school en bevordert op deze manier de professionele ruimte van het personeel. In samenwerking met Hogeschool Windesheim Zwolle is er gewerkt aan de ontwikkeling van leiderschapskwaliteiten van leerkrachten en middenmanagement.

CPOV en Hogeschool Windesheim ontwikkelden een cursus voor leerkrachten gericht op het leidinggeven aan processen en veranderingen op school. Zo’n 28 leerkrachten van CPOV volgden de cursus, waarbij ook hun schoolleiders betrokken werden. Het Arbeidsmarktplatform PO ging op bezoek bij basisschool Tamim en sprak met Rudolf Beekman, één van de leerkrachten die de cursus volgde, en Monique de Haan, directeur van basisscholen Tamim en Alex.

Aanleiding

Bij CPOV was behoefte aan een betere invulling van het (midden)management en het thema leiderschap. Bovendien opende het schoolbestuur een tweetal scholen met een bijzonder concept, waarvoor het lastig was om een directeur te vinden. Basisscholen Alex en Tamim hadden bijvoorbeeld een jaar lang geen directeur. Om die reden is bovenschools-directeur Geurt Morren op zoek gegaan naar een manier van meer gespreid leiderschap. In eerste instantie was dit vooral gericht op leraren en het middenmanagement, maar omdat dit ook gevolgen heeft voor schoolleiders, werden ook zij bij het traject betrokken. Dit gebeurde door als schoolleider een deel van de cursus bij te wonen en regelmatig het gesprek aan te gaan met de leerkrachten. In samenspraak met de groep is de cursus vormgegeven.

De cursus

De cursus van Windesheim bestaat uit zes thematische bijeenkomsten en praktijkgerichte opdrachten. Op basis van verschillende theorieën komen vier onderdelen van leidinggeven aan bod: richting geven, mensen ontwikkelen, herinrichten van de onderwijsorganisatie en leidinggeven aan het onderwijsprogramma. De nadruk ligt voornamelijk op de twee laatste onderdelen, waarbij in dit geval leraren worden uitgedaagd om hierover na te denken, een taak die meestal bij de directie ligt. Jacoba van der Meulen, opleidingscoördinator schoolleidersopleidingen en leiderschapsontwikkeling bij Windesheim: “Het vak van schoolleider is een vak apart. De kennis en kwaliteit van de professional in de school wordt vaak nog te weinig gebruikt, de directeur bepaalt nog veel zelf. Door het leiderschap terug te leggen bij de leerkracht, ervaart deze meer autonomie en kan hij zélf keuzes maken. Het dwingt leraren meer na te denken over de school. De schoolleider kan zich op deze manier ook op overige zaken richten, waar hij nu vaak niet aan toekomt maar die wel van belang zijn.”

Gespreid leiderschap

Een belangrijk effect bij CPOV is dat, door de focus op leiderschapsontwikkeling bij leerkrachten en middenmanagement, er een ‘middenlaag’ gecreëerd is. Die middenlaag wordt nu meer betrokken bij beleidsontwikkeling en besluitvorming. Men gaat meer met elkaar in gesprek en de school beweegt zich richting een matrixorganisatie, waarbij het middenmanagement aandacht en plek voor zichzelf opeist. Dit betekent echter ook dat zij daar ruimte voor moeten krijgen. Dit kan soms lastig zijn voor schoolleiders, maar er zitten ook voordelen aan. Monique de Haan: “Ik vond het erg prettig om bij het traject betrokken te worden. Ik heb nu de mogelijkheid sommige taken bij de unitleiders te beleggen, zodat ik zelf meer ruimte heb voor andere zaken. Taken zoals klasbezoeken en gesprekken met leerkrachten draag ik nu met een gerust hart over aan anderen, omdat ik weet dat zij daar de ‘voeding en de tools’ voor hebben gehad.”

Rudolf geeft aan dat hij een groot voorstander is van een zelflerende en –sturende organisatie. “Daar moet het team dan wel de ruimte voor krijgen en dat gebeurt nu bij Tamim. De focus op leiderschapsontwikkeling heeft er voor mij persoonlijk voor gezorgd dat ik nu beter toegerust ben op mijn taak. Ook heeft het mij een duwtje in de rug gegeven om volgend jaar de schoolleiderscursus te gaan volgen. Daarnaast vond ik het contact met leerkrachten en bouwcoördinatoren van andere scholen binnen CPOV, die aan dezelfde cursus deelnamen, erg waardevol.” 

Do’s & Don’ts

Rudolf Beekman en Monique de Haan geven aan dat het bij een leiderschapstraject zoals zij gevolgd hebben, belangrijk is om te beseffen dat je als organisatie een proces ingaat dat je van tevoren niet helemaal in de hand hebt of kunt voorspellen. Monique: “Het is niet sec een opleiding volgen, maar het betreft een traject voor de hele organisatie. Daarover moet je van tevoren goed naar de deelnemers, maar ook naar overige medewerkers, communiceren. De doelen van het traject moeten voor iedereen helder zijn.”

De grote diverse groep aan deelnemers vonden zij beiden erg prettig en zorgde ervoor dat CPOV-medewerkers met elkaar in gesprek gingen. Rudolf: “Over het algemeen praat men weinig met elkaar in het onderwijs, omdat iedereen druk bezig is met de kinderen. Juist het gesprek aangaan met collega’s is erg leerzaam.”

Meer weten?

Neem contact op met Windesheim Schoolleidersopleidingen via Jacoba van der Meulen of Jaap Nammensma, of met Monique de Haan en Rudolf Beekman van basisschool Tamim.

Heeft u ook een goed praktijkvoorbeeld in het kader van professionalisering of duurzame inzetbaarheid? Neem contact op met Mieke Dinjens of Ellen Harsma.

Privacy en cookies. Lees meer.